De Ritten – wandelen op het balkon van de Dolomieten
Hoog boven Bolzano wandelen we over de Ritten, langs groene almen, uitgestrekte bossen en oude bergdorpen. Met de Dolomieten voortdurend aan de horizon ontdekken we een verrassend rustig en veelzijdig stukje Zuid-Tirol.
Door Gerard Dielessen 5 minuten lezen
De Dolomieten kende ik vooral van de beroemde toppen en de bekende routes. Dit najaar ontdekte ik boven Bolzano een gebied dat een heel andere indruk achterlaat: de Ritten, of Renon in het Italiaans. Enigszins vergelijkbaar met de Seiser Alm (Alpe di Siusi), de beroemde hoogvlakte aan de overkant. Allebei bergplateaus immers. Maar terwijl je daar wordt omringd door machtige Dolomietentoppen, kun je ze vanaf het Rittenplateau vooral bewonderen. Op afstand.
Het is er anders. Rustiger. Hier hoef je niet bij het krieken van de dag naar een parkeerplaats te rijden. Je kunt vanuit een dorp vertrekken, een bos inlopen of over een alm wandelen. En telkens weer je blik laten rusten op de Dolomieten aan de andere kant van het dal.
De Rittnerbahn: spoorweg boven Bolzano
De Rittnerbahn werd in 1907 geopend. Oorspronkelijk reden de wagons vanuit Bolzano met hulp van een tandradbaan het steile traject omhoog en daarna verder over het plateau naar Klobenstein. In 1966 maakte het tandradgedeelte plaats voor een kabelbaan. Het traject boven bleef bestaan. Sinds 2009 verbindt een moderne gondelbaan Bolzano met Oberbozen, waar je overstapt op het historische smalspoortreintje. Zo is de trein niet alleen een attractie, maar ook een handig beginpunt voor wandelingen.
De korte wandeling vanaf het station van Klobenstein/Collalbo naar Café Lintner, over de Peter-Mayr-Straße langs de kerk, is een plaatje. Tijdens de behoorlijk steile afdaling loop je ter hoogte van de kerktoren, met daarachter de machtige Schlern. Dan blijf je uit respect voor het uitzicht vanzelf even stilstaan. Eenmaal op het terras krijg je koffie met een chocoladetaartje gevuld met kastanjes. Dan weet je dat je op een bijzondere plek bent terechtgekomen.
Peter Mayr, naar wie de straat is vernoemd, was een Tiroolse vrijheidsstrijder. Hij werd in 1767 geboren in Siffian, op de Ritten, en in 1810 in Bolzano geëxecuteerd. Op het monument bij de kerk staan volgens mijn aantekening zijn laatste woorden: ‘Den Tod vor Augen, bei der Wahrheit geblieben.’ Zelfs onderweg naar een café kom je hier de geschiedenis tegen.
Boerderijen, bossen en weilanden
De Ritten beslaat ruim 111 vierkante kilometer, met opvallende hoogteverschillen. Beneden groeien druiven en kastanjes; hogerop wisselen boerderijen, bossen en weilanden elkaar af. Het gebied reikt tot de Rittner Horn, op 2.260 meter hoogte. Wie rustig wil wandelen, kiest een promenade of dorpenroute. Wie meer hoogtemeters zoekt, trekt verder omhoog.
Van kastanjeboom naar boerentafel
De tamme kastanje, in Zuid-Tirol Keschtn genoemd, is veel meer dan een herfstlekkernij. Eeuwenlang was de voedzame vrucht een belangrijk onderdeel van het boerenbestaan. Tegenwoordig worden de kastanjes in de herfst geraapt en vervolgens geroosterd, gekookt of verwerkt tot meel en puree.
Vooral tijdens het traditionele Törggelen spelen ze een hoofdrol. Na een uitgebreide boerenmaaltijd worden gepofte kastanjes geserveerd met jonge wijn of druivenmost. Maar je vindt ze ook terug in soepen, gebak en Kastanienherzen: kastanjepuree met chocolade en slagroom. Zo krijgt de kastanje onderweg van boom naar boerentafel steeds weer een andere bestemming.
Er is dan ook een lange traditie van wandelen voor het plezier. Eeuwenlang ontvluchtten inwoners van het warme Bolzano in de zomer de hitte op het koelere plateau: de zogenoemde Sommerfrische. Oude villa’s en promenades herinneren daaraan. Zoals de Freudpromenade tussen Oberbozen/Soprabolzano en Klobenstein/Collabo. Ook Sigmund Freud wandelde in deze omgeving.
Een landschap vol wandelverhalen
De aardpiramides zijn een van de wonderlijkste verschijnselen op de Ritten: smalle zuilen van morenemateriaal, soms met een grote steen als hoed erbovenop. De regen spoelt de zachtere bodem weg, terwijl de steen het materiaal eronder voorlopig beschermt. Wij zagen ze tijdens een wandeling over een deel van de Keschtnweg, de oude kastanjeroute.
Met onze gids Peter Righi liepen we vanaf Oberinn richting de Rielingerhof. Een beetje op en neer, langs kastanjebomen waarvan de meeste vruchten al waren geraapt. Peter liep dit deel voor het eerst sinds de coronatijd. Hij inspecteerde de route met een timmermansoog: kloppen de aanwijzingen nog, is de verf van de markeringen nog zichtbaar? En ondertussen vertelde hij honderduit over de Ritten. Heerlijk om met zo’n enthousiaste man op pad te zijn. Dan duurt een hike nooit lang.
De Kastjanjeroute – wandelen van dorp naar dorp
De Kastjanjeroute – wandelen van dorp naar
De Kastanjeroute, of Keschtnweg, is een van de mooiste meerdaagse wandelroutes van Zuid-Tirol. De ongeveer 90 kilometer lange route voert van klooster Neustift bij Brixen, via de zonnige hellingen van het Eisackdal en het Ritten-plateau, naar Vilpian. Reken op vijf wandeldagen, langs kastanjebossen, wijngaarden, oude boerderijen en schilderachtige dorpjes. Onderweg zijn er volop mogelijkheden om te overnachten in kleine hotels, pensions en boerderijaccommodaties. Vooral in de herfst, tijdens het Törggelen-seizoen, is dit een aantrekkelijke tocht. Vooraf reserveren is dan verstandig. Je kunt natuurlijk ook afzonderlijke etappes wandelen.
De kastanjeroute voert langs boerenbedrijven en laat zien hoe nauw het wandelen verbonden is met het agrarische landschap. En met de herfsttraditie van Törggelen, waarover op wandelbestemmingen.nl eerder het verhaal ‘We verbouwen hier geen cola’ verscheen.
Met de trein naar de wandeling
Ook zonder auto is de Ritten goed bereikbaar. Vanuit Bolzano brengt de kabelbaan je in ongeveer een kwartier naar Oberbozen. Daar stap je over op de historische Rittnerbahn naar Klobenstein. Wij namen beide. Het landschap schuift langzaam al je voorbij en onderweg lonken de wandelpaden. Alleen die rit is al een belevenis.
Het aardige van de Ritten is dat je er niet uitsluitend voor een zware hike naartoe hoeft. Je kunt wandelen en lunchen op een boerderij of gewoon op een bankje naar het licht op de bergen blijven kijken. En ’s avonds terug met de kabelbaan de stad in. Heel antrekkelijke allemaal. Ontspannen ook. Op de Ritten hoef je niet steeds een beroemde top te beklimmen. Rustig wandelen en naar de overkant kijken is minstens zo indrukwekkend.